در همایش میراث ماندگار و یادمان شهریار سخن مطرح شد؛
تأکید بر پیوند شعر و ادب با خانواده و سلامت اجتماعی/ ادبیات بدون زیبایی ماندگار نمی‌شود
به گزارش تدبیرآشنا از البرز، ابراهیم شریفی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز، در همایش علمی و ادبی «میراث ماندگار؛ یادمان شهریار سخن» که به مناسبت روز ملی شعر و ادب فارسی و گرامیداشت استاد شهریار در سالن استاد سیروس صابر اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز برگزار شد، با اشاره به نقش فرهنگ و هنر در تقویت انسجام اجتماعی اظهار کرد: اگر قرار است وحدت، آرامش، همدلی و یکپارچگی در جامعه به شکلی پایدار شکل بگیرد، باید فعالیت‌های فرهنگی، هنری، رسانه‌ای و قرآنی بیش از گذشته به درون خانواده‌ها راه پیدا کند.
وی با اشاره به برخی سنت‌های فرهنگی گذشته افزود: آیین‌هایی مانند شب یلدا و شب‌نشینی‌های زمستانی در گذشته تنها یک دورهمی ساده نبودند؛ حافظ‌خوانی، خیام‌خوانی و «هفت‌لشکرخوانی» یا شاهنامه‌خوانی، خانواده‌ها و همسایگان را در کنار یکدیگر قرار می‌داد و زمینه‌ساز شکل‌گیری صمیمیت، امید و آرامش میان افراد می‌شد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز با اشاره به تغییر سبک زندگی در عصر فناوری ادامه داد: گسترش ابزارهای ارتباطی و فضای مجازی بخشی از جامعه را از این سنت‌های ارزشمند فاصله داده است، اما این به معنای پایان آنها نیست؛ می‌توان همین الگوهای فرهنگی را متناسب با اقتضائات امروز بازتعریف کرد و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های جدید، هویت فرهنگی و غرور ملی را به نسل جدید منتقل کرد.
شریفی، استمرار برنامه‌های مرتبط با بزرگداشت و تکریم اهالی فرهنگ و ادب را از رویکردهای اصلی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان البرز عنوان کرد و گفت: از ابتدای مسئولیت خود در سال ۱۴۰۳ بر این موضوع تأکید داشته‌ایم که تکریم مفاخر و بزرگان فرهنگ و ادب نباید صرفاً به مناسبت‌های تقویمی محدود شود.
وی افزود: معتقدیم استادان، فرهیختگان و چهره‌های اثرگذار فرهنگی باید در زمان حیات خود مورد توجه و تجلیل قرار گیرند و این نگاه، مسیر مستمری است که در استان البرز با جدیت دنبال خواهد شد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز درباره زمان برگزاری این همایش نیز توضیح داد: این برنامه با پیشنهاد جمعی از ادبا، استادان، فرهیختگان و انجمن‌های ادبی استان و با هدف استفاده حداکثری از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی و فراهم کردن امکان حضور گسترده اهالی فرهنگ و هنر، در نخستین روزهای کاری پس از سالروز ملی شعر و ادب فارسی برگزار شد و با استقبال قابل توجه جامعه فرهنگی استان همراه بود.
شریفی در پایان با قدردانی از استادان، اهالی قلم و اصحاب رسانه که در معرفی و انعکاس فعالیت‌های فرهنگی و جایگاه مفاخر استان نقش دارند، اظهار کرد: شعر و ادب فارسی بخشی بنیادین از هویت فرهنگی و تمدنی ایران است و پاسداشت آن، صرفاً برگزاری یک مراسم مناسبتی نیست، بلکه اقدامی برای تداوم پیوند نسل‌های امروز و آینده با میراث فرهنگی این سرزمین است.
کاکاوند: زبان فارسی از حال جامعه تأثیر می‌گیرد؛ ادبیات با بخشنامه و دستورالعمل خلق نمی‌شود
در ادامه این همایش، رشید کاکاوند، استاد زبان و ادبیات فارسی، با تمرکز بر کارکرد زیبایی‌شناختی ادبیات و نقش آن در زندگی اجتماعی گفت: اگر روزی احساس کنیم ادبیات از جامعه گرفته شده است، بخش مهمی از سرمایه و پشتوانه اصیل برای بالیدن و افتخار کردن را از دست داده‌ایم؛ بنابراین بزرگداشت شعر و ادب نباید صرفاً به یک مناسبت تقویمی محدود شود، زیرا ادبیات در بسیاری از شئون زندگی ما جاری است.
وی با اشاره به حضور گسترده اهالی فرهنگ و ادب در این رویداد اظهار کرد: در میان انبوه دغدغه‌ها و مشکلات روزمره، اینکه جامعه به احترام شعر و کلمه گرد هم می‌آید، اتفاقی ارزشمند است و نشان می‌دهد انسان همچنان برای حفظ اصالت، هویت و سلامت فرهنگی خود به ادبیات نیاز دارد.
این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به آسیب‌هایی که در سال‌های اخیر متوجه کیفیت زبان فارسی در رسانه‌ها و فضای مجازی شده است، افزود: برای اصلاح وضعیت زبان فارسی معمولاً از آموزش و پرورش، خانواده، رسانه ملی، تبلیغات شهری و نهادهای مختلف سخن گفته می‌شود، اما نباید فراموش کرد که کلام انسان از وضعیت درونی او سرچشمه می‌گیرد؛ دهان، گلخانه فکر است و کیفیت سخن با وضعیت روحی و روانی انسان ارتباط دارد.
کاکاوند تأکید کرد: اگر به دنبال صیانت از زبان فارسی هستیم، پیش از هر چیز باید شرایط زیستی و روانی جامعه را بهبود ببخشیم. بخشی از غلط‌نویسی و افت کیفیت کلام می‌تواند بازتاب فشارهای پیرامونی و آشفتگی‌های فکری باشد؛ انسانی که از آرامش، امنیت خاطر و فرصت کافی برخوردار است، طبیعی است که بتواند دقیق‌تر، آراسته‌تر و دلنشین‌تر سخن بگوید.
وی با انتقاد از نگاه دستوری به هنر و ادبیات ادامه داد: ادبیات با بخشنامه و دستورالعمل اداری خلق نمی‌شود. شعر و هنر از حقیقت درون هنرمند شکل می‌گیرد و نمی‌توان صرفاً با صدور دستور از شاعر انتظار داشت شعری نشاط‌آور، امیدوارکننده یا مطابق یک خواسته مشخص تولید کند.
این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به نقش ادبیات در روایت زمانه بیان کرد: شاعران و نویسندگان هر دوره، زمانه خود را روایت کرده‌اند و برای فهم لایه‌های مختلف آثار آنان نیز شناخت شرایط تاریخی و اجتماعی آن دوران اهمیت دارد. بزرگان ادب فارسی در بسیاری از دوره‌های دشوار، نازیبایی‌های پیرامون خود را با خلق زیبایی جبران کرده‌اند و جهانی مطلوب را در برابر انسان قرار داده‌اند.
کاکاوند گفت: بهترین آثار ادبی الزاماً در شرایط مطلوب خلق نشده‌اند؛ گاهی دشواری‌های جهان پیرامون، زمینه‌ای برای خلق آثار ماندگار فراهم کرده است. بنابراین حتی هنگام مواجهه با آثاری درباره اندوه، فقر یا رنج، باید بتوانیم زیبایی و رویاپردازی موجود در آنها را ببینیم؛ زیرا ادبیات می‌تواند جهانی را یادآوری کند که انسان به آن نیاز دارد.
وی با تأکید بر اینکه «چگونه گفتن» بخش مهمی از ماهیت ادبیات است، اظهار کرد: آنچه یک اثر ادبی را تولید و ماندگار می‌کند، فقط موضوع آن نیست، بلکه شیوه بیان و مواجهه هنرمند با زبان است. حتی یک موضوع غم‌انگیز نیز وقتی در قالب زیبایی ادبی بیان می‌شود، می‌تواند تجربه‌ای متفاوت و لذت‌بخش برای مخاطب ایجاد کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به آثار سعدی و مولانا افزود: اگر نتوانیم از شعر سعدی لذت ببریم، درک مفاهیم آن نیز دشوار خواهد بود. مولانا نیز برای بیان مفاهیم عرفانی از ظرفیت شگفت‌انگیز زبان و ادبیات بهره گرفته است؛ ادبیات هم زیبایی‌شناسی دارد، هم می‌تواند حال خوب ایجاد کند و هم امکان پذیرش و تحمل تجربه‌های دشوار را برای انسان فراهم می‌کند.
کاکاوند در ادامه با اشاره به جایگاه متون کلاسیک فارسی گفت: ماندگاری آثار بزرگ ادبی تنها به دلیل مفاهیم آنها نیست؛ عنصر زیبایی و لذت‌بخشی زبان، بخش مهمی از راز ماندگاری این آثار است. حتی زمانی که شعر، تلخ‌ترین تجربه‌های انسانی را روایت می‌کند، اعجاز کلمه می‌تواند آن را به تجربه‌ای اثرگذار تبدیل کند و انسان را از رخوت زندگی روزمره بیرون بیاورد.
وی با انتقاد از نحوه انتخاب برخی متون آموزشی در مدارس خاطرنشان کرد: اگر ادبیات را صرفاً به مجموعه‌ای از متون تعلیمی و خشک تقلیل دهیم و عنصر زیبایی و مفهوم عشق را از آن جدا کنیم، بخشی از ظرفیت واقعی ادبیات را از نسل جدید دریغ کرده‌ایم. انتقال درست جلوه‌های اصیل عشق، زیبایی و ادب می‌تواند به پرورش نسلی کمک کند که ارتباط عمیق‌تری با زبان و فرهنگ خود داشته باشد.
کاکاوند در پایان با تأکید بر مأموریت اصلی ادبیات گفت: مأموریت شاعر این است که حرف‌های بشر را به زیباترین شکل بیان کند؛ نفس ادبیات، فارغ از موضوعی که به آن می‌پردازد، خلق زیبایی است.