معصومه امین زاده
رسانه، آیینه حقیقت یا پژواک قدرت؟
یادداشت: معصومه امین زاده
امروزه رسانهها بیش از هر زمان دیگری در قلب تحولات اجتماعی و سیاسی قرار دارند. قدرت بیبدیل اطلاعرسانی و شکلدهی افکار عمومی، رسانه را به بازیگری کلیدی بدل کرده است؛ اما این قدرت، مسئولیتی سنگین نیز بر دوش اهل رسانه میگذارد.
«اخلاق حرفهای»، «نقد منصفانه» و «مبارزه با فساد» سه ضلع مثلثی هستند که بقای اعتماد عمومی به رسانه را تضمین میکنند. بیتوجهی به هر یک، رسانه را از جایگاه ناظر مستقل به ابزار منفعتطلبان تبدیل میکند.
اخلاق رسانهای؛ ستون فقرات اعتماد عمومی
رسانه بدون اخلاق حرفهای، مانند قطبنما بدون شمال است. در جهانی که سرعت انتشار خبر از عمق آن پیشی گرفته، پایبندی به اصول اخلاقی همچون راستیآزمایی، بیطرفی، احترام به حریم خصوصی و پرهیز از تحریک افکار عمومی ضرورت دوچندان دارد.
اخلاق رسانهای فقط در نقل قول درست یا ذکر منبع خلاصه نمیشود؛ بلکه در نوع انتخاب سوژه، تیتر، و حتی زبان بدن مجری نیز متبلور میشود. رسانهای که خود دروغ میپراکند، دیگر صلاحیت نقد هیچکس را ندارد.
انتقاد منصفانه؛ مرز باریک میان اصلاح و تخریب
نقد، روح زنده دموکراسی است؛ اما نقد اگر منصفانه نباشد، به تیشهای بدل میشود که ریشه اعتماد عمومی را میزند. رسانه باید بتواند بین نقد دلسوزانه و تخریب مغرضانه مرز بکشد.
انتقاد منصفانه یعنی دیدن نقاط قوت در کنار ضعفها، توجه به زمینهها، ارائه راهحل، پرهیز از اتهامزنی و محافظت از کرامت افراد. رسانهای که صرفاً برای دیده شدن، تیترهای تند میزند و افشاگری میکند، در واقع خود به فساد اطلاعاتی دامن میزند.
رسانه در خط مقدم مبارزه با فساد
مبارزه با فساد، بدون رسانهای آزاد و مسئولیتپذیر، شبیه شمشیر بدون لبه است. رسانهها باید با تکیه بر مستندات، راستیآزمایی و پیگیری حرفهای، فساد را افشا کنند؛ اما در عین حال از افتادن در دام شایعات یا پروژههای سفارشی پرهیز کند.
رسانه اگر بازیچه جناحها شود، فساد را نه تنها افشا نمیکند، بلکه آن را پنهان میسازد. حمایت از خبرنگاران شجاع و پاکدست، تقویت نهادهای صنفی و ایجاد امنیت حرفهای، لازمه تحقق این نقش است.
در زمانهای که سرعت و جذابیت، گاه بر صحت و اخلاق پیشی میگیرد، رسانه باید بار دیگر به اصول نخستین خود بازگردد لذا ما اهالی رسانه، نه تنها راویان وقایع، بلکه سازندگان وجدان عمومی هستیم.
اگر رسانه وجدان بیدار جامعه باشد، هیچ فاسدی آسوده نمیخوابد؛ اما اگر رسانه در خدمت فساد باشد، جامعهای خاموش و بیدفاع شکل میگیرد.
رسانه باشیم، نه صدا. چشم بیدار باشیم، نه بلندگوی قدرت…