اهدای بیش از یک صد قطعه شی از دو دوره تاریخی زنجان توسط خانواده زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم” به موزه مشارکتی صنایع دستی/راه اندازی موزه مشارکتی صنایع دستی زنجان به همت خانواده خیر زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم”

عمارت دارایی یا (دیوان استیفاء) در بافت تاریخی، قدیمی و مرکز شهر زنجان یعنی (سبزه میدان) قرار گرفته است، گفته می شود؛ این بخش از شهر در اوائل دوره قاجار و اوایل حکومت پهلوی اول مقارن با اواخر جنگ جهانی دوم از سوی دولت وقت در مجموعه ای (باغی) ساخته شده است که به اماکن و ساختمان های دولتی اختصاص داشت، که عبارتند از عمارت دارایی که در باغی موسوم به همین نام یعنی دارایی، بنای دخانیات ، اداره غله و انبار قند و شکر را در آن زمام تشکیل می داده است.

احداث و راه اندازی بنای تاریخی و زیبای “دارایی” طبق کتیبه های که در گذشته قبل از فرسایش و تخریب بر فراز سر در های ورودی جبهه شمالی و جنوبی بنا نقش به دست آمده بودند. به تاریخ 1316خورشیدی برمی گردد که از همان ابتدا دراین مکان به اصطلاح “استراتژکی” ایام قدیم زنجان بعنوان منطقه حکمرانی زنجان گویا به انجام امور مالیه نیز پرداخته می شده است.

عمارت تاریخی “دارایی” حاصل فعالیت و نو آوری معماران بنامی چون (وارطان هوانسیان، پل آبکار و گابریل گوکیان) در دهه های نخست قرن بیستم بوده است که تاثیر بسیار مهمی روی معماری نوین ایرانی داشته است که در جای خود قابل بررسی و پژوهش است که در این زمینه گفته می شود؛ این دوران مصادف با تحولات عمیق هنری و معماری در اوائل قرن بیستم در اروپا و همزمان با اوج فعالیت معماران بزرگ اروپایی که همگی از پیشگامان مکتب هنر نوین و جنبش معماری متجدد و مدرن بوده اند شکل گرفته است.

بر اساس اسناد و مدارک موجود عمارت تاریخی و زیبای “دارایی” زنجان یکی از آثار ارزنده‌ای است که در این رهگذر توسط افرادی مثل “پل آبکار “به وجود آمده و گفتنی است؛  میرزا محمدعلی مستوفی پیشکار خمسه نخستین رئیس مالیه آن بوده است.

عمارت “دارایی” زنجان بعد از گذر از سالیان متمادی امروزه با نام موزه “دارایی” و یا طی سالهای اخیر موزه مشارکتی( زنده یاد خیر به نام زنجان و ایران، حاج رجبعلی “مقدم”) بعنوان موزه صنایع دستی سنتی نیز شناخته می شود، که از قضا این عمارت فاخر تاریخی باز در گذر ایام و تاریخ پر فراز و نشیب خود اکنون بعد از مشارکت خانواده خیر زنده یاد “مقدم” با تغییر کاربری به همت و مساعدت  این خانواده خیر زنجانی از وضعیت بنای فرسوده و اداری به موزه مشارکتی زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم” به موزه مشارکتی صنایع دستی و هنرهای سنتی تبدیل شده است.

این موزه مشارکتی همزمان با گرامیداشت یاد و خاطره 3535 شهید استان و مقارن با سفر پر خیر و برکت رئیس جمهور شهید و هیات همراه در عمارت تاریخی “دارایی” بعنوان موزه مشارکتی صنایع دستی استان در آبان ماه سال 1400 با همت خانواده زنده یاد جاج رجبعلی “مقدم” مرمت، احیاء، تجهیز و افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفته است.

این مقدمه بهانه شده است که نماینده و خبرنگار رسانه خبری تحلیلی “تدبیر آشنا” در زنجان با علیرضا مقدم، نماینده خانواده خیر و به نام شهر زنجان زنده یاد حاج رجبعلی ” مقدم” یک گفت و گویی کوتاه داشته باشد.

مهندس علیرضا مقدم دراین زمینه، با اشاره به اهمیت اطلاع رسانی، فرهنگسازی و ترویج در راستای انجام امورعام المنفعه در جامعه با هدف تشویق مردم  به مشارکت های اجتماعی و شرکت در انجام  اقدامات بشر دوستانه در سطح دنیا، ایران و استان، اظهار داشت: اولویت اصلی خانواده زنده یاد حاج رجبعلی ” مقدم “در این خصوص الگو سازی برای دیگران در راستای شرکت در انجام امور عامل المنفعه بوده است.

نماینده خانواده خیر زنده یاد حاج رجبعلی” مقدم “، با بیان اهمیت الگو، فرهنگسازی و آگاهی بخشی برای مردم با هدف مشارکت بهتر و بشتر، ادامه داد: اعضای خانواده من نسل به نسل در کنار اشتغال به فعالیت های اقتصادی همواره بخشی از دغدغه های خود را به انجام کارهای عام المنفعه و خیر در جامعه ایران و استان زنجان اختصاص داده اند.

وی، با تاکید بر اهمیت مشارکتهای اجتماعی، اضافه کرد: به نظرم مشارکتهای مردم و خیرین در کنار اقدامات ثمر بخش دولتمران و حکمرانان می تواند نقش ارزنده و سرنوشت سازی برای تک تک افراد جامعه در سطح کلان داشته باشند.

وی، با اشاره به انجام اقدامات بشر دوستانه در شرایط عادی و حساس و همچنین نقش سازنده مشارکت های مردمی و انجام امور عام المنفعه از سوی مردم آن جامعه، گفت: در هر جامعه متمدن مردم با مسئولیت پذیری اجتماعی بالا  می توانند نقش تعیین کننده در  آن جامعه داشته باشد.

نماینده خانواده خیر زنده یاد حاج رجبعلی ” مقدم”،  تصریح کرد: الگو و فرهنگسازی مهمترین اولویت بنده و خانواده بنده برای انجام کارهای عام المنفعه در شهر و کشو عزیزم ایران بوده است.

مهندس مقدم، در پایان تاکید کرد: مسئولیت پذیری اجتماعی را ما از دوران کودکی بخوبی با آموزش مهارت های زندگی از بزرگان خانواده آموخته ایم در این راستا  الویت اصلی خانواده خیر زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم” نیز در احداث و راه اندازی طرح های عمرانی، اقتصادی، فرهنگی، مذهبی و اجتماعی ترویج فرهنگ خیرات و مشارکت های اجتماعی در جامعه بوده است.

چاپ و رونمایی از تمبر یاد بود به همت دانشگاه علوم پزشکی استان زنجان برای  زنده یاد حاج رجبعلی مقدم” به پاس انجام هزاران کار خیر و مشارکت در  اجرایی عملیات عمرانی، علمی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و زیر ساختی در استان و کشور

گفتنی است؛ زنده یاد حاجیه خانم “زهرا ارتیشه دار” همسر مرحوم حاج رجبعلی “مقدم ” از بانوان خیر و بنام شهر زنجان بودند، که در انجام امور عام المنفعه از جمله احداث و مشارکت در راه اندازی مدارس و تجهیز مدارسی در روستا های محروم و صعب العبور شهرستانهای استان زنجان نقش اساسی داشتند، و فرزندان این خانواده «خیر» دکتر فاطمه، مهندس لیلا و دکتر فائزه مقدم نیز به نوبه خود ازسالهای قبل در انجام کارهای خیر نقش تاثیر گذاری در جامعه زنان داشته اند که به نظر می رسد؛ همانگونه که گفته شد اصلی ترین هدف و او لویت این بازماندگان خیر برای مشارکت های اجتماعی در راستای الگو و فرهنگسازی در جامعه در انجام امور عام المنفعه بوده است.

  استاد شهرزاد اصولی”نوه حاج میر بهاالدین زنجانی” همراه مهندس علیرضا “مقدم” نماینده خانواده خیر مقدم در بازدید از موزه مشارکتی صنایع دستی زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم” که وی جزو نوادگان اولین های خیر در تاریخ زنجان و مشارکت کننده در انجام امور عمرانی از جمله (پل معروف میر بهاد الدین) در زنجان قدیم هستند، که این استاد هنرمند و موسس خانه امید نابینایان زنجان در حوزه آموزش های رایگان به نابینایان علاقمند به هنر در انجام  امور عام المنفعه نقش موثری در راستای فرهنگسازی مشارکت های مردمی و خیر دارند.

به گزارش تدبیر آشنا، پل میر بهاءالدین در جنوب زنجان مربوط به دوره قاجار در ابتدای جاده بیجار روی رودخانه زنجان رود واقع شده است. این اثر تاریخی در تاریخ 18مهر سال 1356 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و این پا توسط یکی از خیرین شهر زنجان به نام حاج میر بهاالدین شاه قاجار احداث شده است.


«تصاویر تعدادی از آثار ماندگار زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم” و همچنین کتاب چاپ شده از انجام امور عام المنفعه تحت عنوان “آن مرد در باران رفت” که به صورت اهدایی از سوی این  خانواده در این نمایشگاه و موزه مشارکتی صنایع دستی خانواده خیر ” مقدم” به نمایش گذاشته شده است.»

در ادامه محمد رضا محمد پور، نیز در این خصوص با اشاره به اینکه مفهوم فرهنگ یک مفهوم جهانی است، اظهارداشت: موزه ها هم در دنیا و در جوامع بشری یک نهاد فرهنگی از میراث بشری است و نقش سازنده ای در مناسبات فرهنگی اجتماعی انسانها دارد.

معاون اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان زنجان، با بیان اینکه در کشور حدود 829 موزه وجود دارد، ادامه داد: از این تعداد 209 موزه توسط بخش خصوصی راه اندازی شده است که از این تعداد 37موزه به صورت مشارکتی فعالیت می کنند که یکی از این موزه های مشارکتی کشور موزه مشارکتی صنایع دستی “زنده یاد حاج رجبعلی “مقدم” در استان زنجان راه اندازی شده است.

به گفته محمد پور، موزه مشارکتی صنایع دستی خانواده مرحوم” مقدم”حدود 4سال است که به  همت این خانواده خیر به صورت عام المنفعه در حال فعالیت است که ایجاد و راه اندازی این موزه های مشارکتی زنده یاد حاج رجبعلی ” مقدم” با نظارت مستقیم  وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صورت می گیرد.

وی، به طرح ایجاد و راه اندازی موزه های مشارکتی  از سال 1388 اشاره کرد و گفت: ایجاد و راه اندازی این موزه ها تنها از طریق انعقاد تفاهمنامه بین افراد متقاضی و وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صورت می گیرد.

محمد پور، با اشاره به انعقاد تفاهمنامه راه اندازی موزه مشارکتی مرحوم حاج “رجبعلی مقدم ” به نمایندگی پسر این خانواده ” علیرضا مقدم” در تاریخ 12/7/1400 اضافه کرد: اشیاء با ارزش به نمایش در آمده در این نمایشگاه و موزه مشارکتی از سوی خانواده خیر که در حوزه های مختلف اقدامات خیرخوانه داشتند به این مجموعه اهدا شده است.

لاله عبدی کیا، نیز در ادامه با گفت و گوی اختصاصی با خبرنگار تدبیر آشنا در زنجان، با اشاره به فعالیت های موزه های تحت نظر میراث فرهنگی و گردشگری استان زنجان، اظهارداشت: در سالهای اخیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با انعقعاد تفاهمنمامه با اشخاص حقیقی که تمایلی برای اهدا و یا امانت اشیائ تاریخی فرهنگی خود دارند در موزه های وابسته به این مجموعه همکاری مطلوبی دارد.

رئیس گروه موزه ها و اموال منقول فرهنگی تاریخی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان زنجان، با بیان اینکه موزه مرحوم حاج رجبعلی “مقدم “(خیر) به نام زنجان نیز از جمله موزه های استان است طبق تفاهمنامه ای در سال 1400 با اهدای  86عدد شی قدیمی از دوره های قاجار ، پهلوی اول، دوم و معاصر شروع به فعالیت کرده است، ادامه داد: ابتدا این اشیا به منظور نمایش در این موزه تحویل میراث فرهنگی داده شده است و بعد ها نیز طی تفاهنمامه این اشیا به این موزه اهدا شده است.

وی، با اشاره به اینکه “علیرضا مقدم” نماینده خانواده خیر و یکی از فرزندان مرحوم حاج رجبعلی “مقدم” در بازسازی و تغییر کاربری موزه صنایع دستی برای نمایش این اشیای اهدا شده نقش غیر قاابلانکار و اقدامات اساسی داده اند، تصریح کرد: ابتدا این ساختمان موزه مشارکتی صنایع دستی (خانواده خیر زنده یاد حاج رجبعلی مقدم ، که در ساختمان دارایی قرار دارد ساختمان این مجموعه به صورت بنای اداری بوده است که با اقدامات خیرخواهانه این خانواده خیر این بنا تبدیل به موزه و نمایشگاه صنایع دستی مشارکتی شده است.

به گفته عبدی کیا، این اشیا تاریخی صنایع دستی که از آثار دست ساز خانواده “مرحوم مقدم” طی سه دوره تاریخی حیات بشری بوده و نسل به نسل ی از سه دوره مهم تاریخی ایران و استان به این موزه رسیده است و در نهایت  با اهدای این اشیاء از سوی خانواده خیر خواه  این اشیاء تاریخی هم اکنون در اختیار و تملک میراث فرهنگی قرار دارد.

این مسئول فرهنگی در استان زنجان، همچنین به اقدامات و مرمت اساسی و ایجاد و راه اندازی زیر ساخت های این مجموعه به صورت اقدامات عام المنفعه این خانواده در این ساختمان قدیمی و تاریخی زنجان اشاره کرد و گفت: با انجام این اقدامات عام المنفعه در این مجموعه برای یک نفر نیز اشتغالزایی مستقیم شده است.

وی،تاکید کرد: این آثار و صنایع دستی اهدایی خانوده زنده یاد حاج رجبعلی ” مقدم” در نوع خود منحصر بفرد هستند.

عبدی کیا، به اهمیت این اشیاء تاریخی در حوزه مرم شناسی ایران و استان اشاره کرد و گفت: در دورران قدیم این صنایع دستی توسط صنعتکاران به صورت چکش کاری به صورت کاملا دستی ساخته شده است که خود نشان دهنده سبک و سیاق زندگی و اشتغال و صنعت در آن گذشته دوران بوده است و در نتیجه حتی نوع ساخت و محل کارگاه و صنعتکاران هم در ساخت این اشیای تاریخی حائز اهمیت در مطالعات جامعه شناختی، باستان شناسی  و مردم شناسی بوده است و می تواند زمینه ساز مطالعات و پژو هش در راستا باشد.

رئیس گروه موزه ها و اموال منقول فرهنگی تاریخی اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشری استان زنجان، همچنین به فعالیت و اشتغال این خانواده از قدیم الایام  و در دوره های مختلف در بخش تولیدات فلزی از جمله صنایع مس بعنوان قدیمی ترین صنعت استان زنجان اشاره کرد و گفت: نقش خانواده مرحوم “مقدم” و بازماندگان خیر آن مرحوم گذشته از انجام کارهای عام المنفعه در کار و تولید و سرمایه گذاری و اشتغال نیز  حائز اهمیت در تاریخ زنجان بوده است.

مهندس حمید رضا مشایخی، مدیر اجرایی موزه صنایع دستی مشارکتی زنده یاد، حاج رجبعلی ” مقدم” نیز، با اشاره به اینکه مجموعه اجناس اهدا شده به موزه مشارکتی صنایع دستی مرحوم ” مقدم” و اداره کل  میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان جهت نمایش عمومی در مکان های مثل موزه های تاریخی و صنایع دستی بوده است، گفت: ابتدا در سال 1400  توسط خانواده مرحوم حاج رجبعلی “مقدم” این بنا مرمت، باز سازی، بهسازی، نوسازی با حضور مسئولین کشوری در زنجان  افتتاح شده است.

به گفته مدیر اجرایی موزه مشارکتی صنایع دستی مرحوم” مقدم”، طبقه هم کف عمارت دارایی بنا به قدمت این سازه فرسوده و نیاز به نقاشی، نورپردازی، کف سازی، تجیزات پرده، نوسازی تاسیسات الکتریکی،مکانیکی، راه اندازی ویترین ها، آشپزخانه، تجهیزات حفاظتی امنیتی، وسایل گرمایشی و سرمایشی و ایجاد فاضلاب مناسب داشت، که همه موراد در راستای باز سازی و تبدیل این بنا به موزه صنایع دستی با مشارکت خانواده خیر مرحوم حاج رجبعلی “مقدم ” انجام شده است و همچنین در این راستا با انعقاد قرارداد فی ما بین نسبت به راه اندازی موزه صنایع دستی مشارکتی (مرحوم ” مقدم” توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و این خانواده خیر اقدام به ساخت و تدوین کلیپ به طور تقریبی از 25نقطه از اماکن تاریخی و دیدنی و اماکن مذهبی استان در 16دقیقه به دو زبان انگلیسی و فارسی اقدام کرده اند.

وی، به تجهیز اتاق تماشاخانه یا « تی، وی، روم » برای پخش کلییپ راهنمایی و اطلاع رسانی  گردشگران با ظرفیت حدود 20 نفر اشاره کرد و گفت: در زمان افتتاح این مجموعه بنا به اهمیتراه اندازی این  موزه صنایع دستی مشارکتی زنده یا حاج رجبعلی “مقدم” وزیر وقت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (عزت اله ضرغامی) و معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه در دولت سیزدهم (مسعود میرکاظمی) نیز حضور داشتند.

مشایخی،با اشاره به اینکه در سال افتتاح یعنی در مرحله اول حدود 86قطعه تاریخی به صورت یک جا و به صورت امانی در این موزه به نمایش گذاشته شد و در مرحله دوم هم حدود 16قطعه جنس به این مجموعه بی نظیر اهدا شده است، تاکید کرد: برنامه ریزی افزایش تعداد قطعات و اجناس اهدایی، تاریخی در حوزه صنایع دستی مشارکتی زنده اد حاج رجبعلی ” مقدم” با توجه به افزایش و استقبال گردشگر از این مجموعه تاریخی فرهنگی وجود دارد.

مدیر اجرایی موزه صنایع دستی مشارکتی(زنده یاد ” مقدم” و اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان، با اشاره به اهدای 100 قطعه صنایع دستی به این این مجموعه تاریخی، افزود: راهنمای گردشگران در این مجموعه به همت خانواده مرحوم “مقدم” مستقر شده است و جزو پرسنل این خانواده خیر دراین موزه مشارکتی است.

عکسها از آرمیتا عباسی